Nova Falla no Mar de Alborán

Un equipo internacional de científicos liderado polo Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) identificou una nova falla no mar de Alborán. A grieta, duns 20 kilómetros de lonxitude, concentra a maior actividade sísmica entre España e Marrocos. A fractura produce escasa deformación no fondo mariño, aínda que si produce terremotos de magnitudes relativamente altas, como o de magnitude 6,3 na escala Ritcher que afectou á cidade de Melilla e varias zonas de Andalucía o 25 de xaneiro de 2016, ferindo a 26 persoas. Tras  o temblor aprobouse unha “campaña de urxencia” co buque de investigación oceanográfica Hespérides para intentar localizar a orixe deste sismo. Os resultados desta investigación permite establecer riscos xeolóxicos potenciais no mar de Alborán.

malaga-y-melilla-afectadas-por-un-seismo-de-6-3-grados-registrado-en-mar-de-alboran

Tras o terremoto de xaneiro de 2016 que causou notables danos en Melilla e outras cidades marroquís, os investigadores propuxéronse cartografiar o fondo mariño e estudar a sismicidade da zona, xa que esta non se correspondía coa posición da falla de Al-Idrisi, que afecta á zona central e sur do mar de Alborán. A súa investigación confirma que a sismicidade inicial está asociada a unha falla nun estado inicial de formación, cunha dirección Noroeste-Suroeste e que produce escasa deformación no fondo mariño, indica Jesús Galindo-Zaldívar, investigador no Instituto Andaluz de Ciencias da Terra e principal autor do traballo.

Mar de Alborán

Vista dende satélite do Mar de Alborán

“Este estudo confirma varios traballos anteriores na mesma zona”, resalta Juan Ignacio Soto, do departamento de xeodinámica da Universidade de Granada. “A falla conecta con Alhucemas e explica a sismicidade observada. Nesta falla o que se produce é un deslizamento entre os dous bloques en plano horizontal. Van acumulando enerxía que despois se libera de forma brusca e produce os terremotos máis intensos.” En 2016 o Instituto Xeográfico Nacional rexistrou 1.547 terremotos no sur do mar de Alborán, 60 ddeles sentidos pola poboación.

ImagenOK_webO empuxe de ambas placas está a producir un desplazamento cara ao oeste da zona de contacto, en especial do arco de Xibraltrar, formando polca confluencia da cordilleira Bética na Península e o Rif marroquí que se unen xusto baizo as augas do Estreito de Xibraltar. Cada ano os arcos se desplazan uns dous milímetros cara ao oeste pola presión entre as dúas placas.

O equipo traballa xa en novas campañas para estudar mellor a nova falla. Estas zonas onde aínda non se produciron moitas fracturas no terreo son as que hai que estudar máis, porque son as que máis posibilidades teñen de provocar novos terremotos.

Fontes de información: CSIC, El País e La Vanguardia.

Publicado en 1. Ciencia e sociedade, 2. O noso lugar no universo, 2. Tectónica de Placas, Sen categorizar, Xeral | Deixa un comentario

A historia no xeo

 En 1349 a peste bubónica, acabou coa metade da poboación de Europa. En 1918, a gripe matou a entre 50 e 100 millóns de persoas. Eses poderían ser considerados os anos máis aciagos da Historia. Pero Michael McCormick, da Universidade de Harvard, cre que ningunha catástrofe superou á ocorrida no ano 536. Ao seu xuízo, ese foi o comezo dun dos peores períodos de vida que a humanidade coñecese.

Nese ano, unha enigmática néboa comezou a estenderse até sumir Europa, Oriente Medio e partes de Asia na escuridade durante 18 meses. O Sol perdeu o seu brillo até ser comparable ao da Lúa, como deixou escrito o historiador bizantino Procopio, e as temperaturas caeron no verán de 1,.5° C a 2,5° C, iniciando a década máis fría nos últimos 2.300 anos. As colleitas non prosperaron durante varios anos. Aínda por riba, no ano 541, a peste bubónica golpeou o porto romano de Pelusium, en Exipto, e estendeuse rapidamente borrando do mapa a case a metade da poboación do Imperio Romano do Leste, o que acelerou o seu caida.

Tras analizar con altísima precisión o xeo do glaciar Colle Gnifetti nos Alpes suízos, descubriuse   cal foi o culpable desta época de desgrazas: unha catastrófica erupción volcánica en Islandia que arroxou cinza a través do hemisferio norte a principios do ano 536. Outras dúas erupciones masivas seguiron, nos anos 540 e 547.

Estas catástrofes naturais, seguidas da peste, sumiron a Europa nunha crise que durou até 640, cando outro sinal no xeo, un pico no chumbo no aire, marca un rexurdimento da minería de prata e, polo tanto, da economía.

                            islandia4

No núcleo de xeo de 72 metros de longo, os investigadores puideron ler máis de 2.000 anos de po de volcáns, tormentas do Sahara e actividades humanas no centro de Europa. E fixérono a unha resolución incrible que permitía chegar a estes fenómenos cunha precisión de meses. En concreto, unhas partículas microscópicas parecen relacionar o ocorrido na primavera de 536 cun volcán islandés.

Un século máis tarde, despois de varias erupciones máis, o rexistro de xeo sinala que as cousas foron a mellor: un pico de chumbo en 640. A prata fundiuse a partir de mineral de chumbo, polo que o chumbo é un sinal de que o metal precioso estaba en demanda nunha economía que se recuperaba.  Un segundo pico de chumbo, en 660, marca a importancia da prata na economía medieval emerxente. De igual forma, o chumbo desapareceu do aire durante a morte negra de 1349 a 1353, revelando que a economía se detivo de novo. Co seu traballo, os investigadores demostraron como a Historia tamén pode estar escrita no xeo.

                           islandia

Islandia ten unha alta concentración de volcáns activos debido á dorsal mesoatlántica e a un punto quente debaixo dela. A illa ten ao redor de 130 montañas volcánicas, das que 18 entraron en erupción desde a colonización de Islandia no ano 900. O máis activo e volátil é Hekla.

Durante os últimos 500 anos, os volcáns de Islandia entraron en erupción un terzo da produción global total de lava. Aínda que a erupción de Laki en 1783 ten a maior erupción de lava nos últimos 500 años, a erupción del Eldgjá de 934 e outras erupcións do Holoceno fueron aínda maiores.

islandia2

Os sismólogos explican esta alta concentración de actividade volcánica como algo que se debe á posición da illa na dorsal mesoatlántica e un punto quente volcánico por debaixo da illa.

A erupción volcánica máis recente foi a do Eyjafjallajökull. Á erupción de 2010 siguió estreitamente unha erupción en Fimmvörðuháls, que había entrado en erupción el 20 de marzo, se calmó temporalmente el 12 de abril, e logo entrou en erupción cuhna gran pluma de cinza (debido ao magma que venía fuera del hielo) o 15 de abril.

                       islandia5

 A nube de cinza foi suficientemente significativa para pechar os aeroportos en máis de 20 países europeos, moitos comezaron a reabrirse o 20 de abril.

Publicado en 1. O traballo científico, 2. O noso lugar no universo, 2. Tectónica de Placas, 4. Riscos naturais | Etiquetado , , , , , | Deixa un comentario

O Gran Val Do Rift

A terra abriuse fai uns días en Kenia, creando unha gran fendedura na superficie preto de Mai Mahiu, unha cidade do suroeste situada no Gran Val do Rift. A fisura ten 15 metros de profundidade, 20 metros de ancho e varios kilómetros de longo.

grieta-kenia

O Gran Val do Rift é unha fractura xeolóxica de case 5.000 kilómetros de lonxitude que recorre o continente africano de norte a sur, entre Eritrea e Mozambique. Comezou a formarse hai 20 millóns de anos debido ao empuxe en sentido oposto de dúas placas tectónicas -a somalí, que avanza cara o este, e a nubia ou africana, que o fai cara o noroeste-. O proceso de separación entre as placas prodúcese a moi baixa velocidade. É decir, o val convertirase nun océano e o continente africano acabará dividido en dous, pero iso ocorrerá dentro de 50 millóns de anos.

 

mapa-como-esta-diviendo-africa-por-grieta-kenia-1522924877859

A zona do suceso encóntrase situada nunha importante falla xeolóxica e tamén un dos terreos máis inestables de África, ainda que algúns especialistas matizan o fenómeno e insisten en que o surximento da fendidura no sería posibles sen as intensas choivas que afectaron a rexión recentemente.

A tectónica de placas é a teoría xeolóxica que explica este fenómeno: unha serie de placas ríxidas cubren a Terra, e non cesan de moverse dende fai centos de millóns de anos. Alí onde se rozan, a actividade sísmica e volcánica é maior. As correntes causadas pola radioactividade de isótopos presentes no manto e no núcleo do planeta transmítense á superficie polo manto, e as conseguintes diferencias de temperatura crean correntes de convección que moven océanos e continentes a un ritmo imperceptible a escala humana.

O fenómeno da deriva continental xa se sospeitaba dende o siglo XVIII, cando se caeu na conta de que as formas dalgúns continentes encaixaban como pezas dun puzle. O exemplo máis evidente salta á vista ao mirar nun mapa o contorno de áfrica Occidental e de América do Sur. A dorsal atlántica, a cordilleira volcánica submariña que divide o Océano Atlántico de Norte a Sur, é como un costurón que da fe sobre a existencia da tectónica de placas.

En realidade, África leva partíndose polo menos 20 millóns de anos. A rexión delimitada polo Rift sepárase do resto do continente a un ritmo de 6 ou 7 milímetros cada ano. Crese que a ruptura non será completa ata dentro de varios millóns de anos e, cando remate, orixinará unha gran isla sete veces maior que Madagascar.

1522854864_966199_1522921760_sumario_normal

Fontes: El País, El Periódico e Muy Interesante.

 

Publicado en 1. Ciencia e sociedade, 2. O noso lugar no universo, 2. Tectónica de Placas, Xeral | Deixa un comentario

Terremoto de Célebes 2018

Un terremoto ocorrido este 2018, o 28 de setembro, tivo lugar ás 13:00 horas a unha profundidada rexistrada de 10km e unha duración de 10s. As principais zonas afectadas foron: a provincia de Célebes central, sobre todo a cidade de Palu e a Regancia de Donggala.

A illa indonesia de Célebes está situada sobre tres placas tectónicas de tipo secundarias. Estas son: a placa do mar das Molucas, a placa de Sonda e a  placa número 44.

A provincia de Célebes Central, onde o terremoto ocorreu o 28 de septiembre de 2018, está sobre a placa do mar das Molucas.

Ademáis, gran parte de Indonesia está situada no cinto de lume do Pacífico, o que provoca que ese país teña unha actividade sísmica e volcánica activa.

Antes deste terremoto, rexistráronse desde o anterior xaneiro, centos de sismos, algúns, maiores dos  7° na escala de magnitude de Richert. Pódense  mencionar os terremotos de Lombok de xullo e agosto de 2018, o terremoto de Yakarta de xaneiro de 2018, entre otros  máis.

Molucca_Sea_Plate_map-fr

Referencias: 20 minutos e Wikipedia.org

Intensity_main_earthquake_Sulawesi_2018-09-28

Publicado en 1. Ciencia e sociedade, 2. Tectónica de Placas, 4. Riscos naturais | 1 Comentario

Por que o tsunami de Indonesia 2018 provocou menos vítimas?

As autoridades de Indonesia remataron a procura das vítimas do terremoto e posterior tsunami que causou polo menos 2 075 mortes fai dúas semanas no norte da illa de Celebes. Máis do 75% das mortes foron rexistradas na cidade de Palu.

 Sen posibilidade de atopar supervivintes nos  escombros

 As tarefas de rescate chegaron ao final só dúas semanas despois do terremoto de magnitude 7,5,  o que provocou un tsunami que adentrouse case medio quilómetro nalgúns lugares. O tremor tamén causou unha licuefacción do solo, un fenómeno que ocorre cando un chan areoso con grandes bolsas de auga rompe e libera moito barro, o que xera un deslizamento de terra en lugares que poden ser planos. Isto ocorreu no barrio de Balaroa,  no oeste de Palu e na aldea de Petobo, a uns 7 quilómetros ao sudeste, onde os xefes locais estiman que hai unhas 5.000 persoas enterradas, aínda que a figura oficial de desapariciónes no oeste de Palu, e na aldea de Petobo, uns 7 kilómetros ao sureste, donde los jefes locales estiman que hay unhas 5.000 personas enterradas, aunque a cifra oficial de desaparecidos ascende a 680.

Sabemos que comparado co tsunami de 2004, este foi menor. No anterior os mortos ascendiron a case 300.000 vítimas.  No tsunami de 2004 houbo fallos de protocolo que aumentaron exponencialmente as vítimas. Tras este desastre as autoridades indonesias colocaron nas  costas, 22 boyas con sensores de alerta (SAT) grazas a donacións,

tsunami-2004-indonesia

No aniversario da traxedia en 2008, o entonces presidente indonesio, Susilo Bambang Yudhoyono, supervisou en Manado, ao norte de Célebes, un simulacro de alerta de tsunami no que participaron 5.000 personas.

A ciencia nos brinda oportunidades para evitar ou diminuir as mortes nun  fenómeno natural, investigando na  traballa na previsión, prevención e predición dos fenómenos naturais.

( Fontes periodisticas  y videos para el articulo)

Publicado en 1. Ciencia e sociedade, 2. Tectónica de Placas | Deixa un comentario

Pompeia

Pompeia foi unha cidade da Antigua Roma situada xunto a Herculano na rexión de  Campania, cerca da actual cidade de Nápoles, ao  redor da baía do mesmo nome na Cidade metropolitana de Nápoles.

campania_map_political_regions 

A erupción do Vesubio o 24 de agosto do ano 79 cubriu de cinzas esta cidade.  Moitos dos seus habitantes morreron debido ao flujo piroclástico. Na súa proximidade levántase a moderna e actual cidade de Pompeia.

pompei        pompeya-actual

No ano 62 d. C. un forte terremoto danou seriamente a cidade. Segundo Tácito, «Foi en gran parte destruida por un terremoto». No período subsecuente se emprendéronse traballos de restauración que ainda nos se completaran cando o Vesubio entrou en erupción. Había templos e lugares públicos en ruínas e varios grupos de traballadores reparando desperfectos nos fogares particulares. Esta situación podería deberse a que o terremoto do 62 d.C.  deixou a cidade case destruida.

volcan-de-vesubio

En 2018, un equipo de arqueólogos descubriu una inscripción fechada dezaseis días antes das calendas de novembro no antigo calendario romano, é dicir o 17 de outubro, polo que, segundo a súa teoría, a erupción tería lugar o 24 de outubro.

Fasti_Consularii_(detail)_-_Sala_della_Lupa_-_Palazzo_dei_Conservatori_-_Musei_Capitolini_-_Rome_2016_(3)

Unha área importante das investigacións céntrase nas estruturas que se estaban a restaurar durante a erupción (dañadas no terremoto do 62). O motivo máis probable polo que esas estruturas todavía estaban sendo reparadas, dezasete anos despois do terremoto ,foi a crecente frecuencia de pequenos tremores que precederon á erupción, como se puede extraer das palabras de Plinio o Mozo, a única testemuña da que nos chegaron  noticias: «Por moitos días antes houbo terremotos».

Evidencia da tremenda actividade sísmica na área de Pompeia é que; nos arredores da actual Poerta Mariña, atopáronse restos dun embarcadoiro, así como outras edificacións romanas máis abaixo, cara ao mar. Isto leva a pensar que o litoral tivo que cambiar moito nos últimos séculos da cidade, aínda que non se sabe exactamente onde estaría o porto no seus últimos anos de historia.

Durante as excavacións, atopáronse buratos nas cinzas que contiñam restos humanos. En 1860, o arqueólogo italiano Giuseppe Fiorelli suxeriu encher estes ocos con xeso, obtendo así moldes que mostraban con gran precisión el último momento da vida dos ciudadáns que non puideron escapar da erupción. Nalgúns deles a expresión de terror é claramente visible. Outros están a tapar as bocas con panos ou vestidos para non inhalar os gases tóxicos, e algún se aferran con forza as súas xoias e aforros. Tampouco falta quen prefiriu aforrarse o tormento quitándose a vida, manténdose xunto aos seus corpos pequenas botellas con veleno. Os cans guardiáns seguen encadeados ás paredes das casas dos sus amos, ao igual que os gladiadores do anfiteatro, neste último caso, acompañados duna misteriosa muller cargada con todas as súas xoias de gala.

126-cast-of-a-crouching-man-pompeii-victim  volcano_21  pompeii_castofawoman  Calco a Pompei fra due uomini

O número actual de vítimas é dunhas 2000, e é de esperar que aparezan moitas máis nas partes da cidade que aínda non foron  excavadas.

Publicado en 1. Ciencia e sociedade, 2. Tectónica de Placas, 4. Riscos naturais | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Nobel medicina 2018


Publicado en 1. Ciencia e sociedade, 1. O traballo científico, 3. Inmunoloxía e farmacoloxía | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario


Publicado en Sen categorizar | Deixa un comentario

Ignaz Semmelweis: a ciencia e o seu método


Publicado en Sen categorizar | Deixa un comentario

How does the thyroid manage your metabolism?


Publicado en 3. Saúde e calidade de vida | Etiquetado , , , | Deixa un comentario